Giáo án: Chế tạo máy bắn đá

GIÁO ÁN STEAM – EDP

BÀI 4: CHẾ TẠO MÁY BẮN ĐÁ
Quy trình EDP
Độ tuổi 5–6 tuổi
Thời gian 35–40 phút

Chủ đề: Khám phá những máy móc và công cụ đơn giản

I. MỤC ĐÍCH – YÊU CẦU

1. Kiến thức

• Trẻ biết tên gọi, cấu tạo và công dụng của máy bắn đá.
• Trẻ nhận biết được máy bắn đá hoạt động dựa trên nguyên lý đòn bẩy, có điểm tựa và cánh tay đòn.
• Trẻ biết một số ứng dụng đơn giản của nguyên lý đòn bẩy trong cuộc sống: bập bênh, kéo, dụng cụ nâng vật...
• Trẻ hiểu muốn tạo ra một sản phẩm hoạt động được cần trải qua các bước: xác định vấn đề, tưởng tượng, lập kế hoạch, chế tạo, thử nghiệm và cải tiến.

2. Kỹ năng

• Phát triển khả năng quan sát, phán đoán, tư duy logic và giải quyết vấn đề.
• Rèn kỹ năng phối hợp tay – mắt, xếp chồng, buộc, gắn kết và trang trí sản phẩm.
• Biết trao đổi, thảo luận, đưa ra ý tưởng và phối hợp với bạn trong nhóm.
• Biết thử nghiệm, nhận xét kết quả và điều chỉnh sản phẩm theo mục tiêu.

3. Thái độ

• Trẻ hứng thú, tích cực tham gia hoạt động.
• Trẻ mạnh dạn chia sẻ ý tưởng, tôn trọng ý kiến của bạn.
• Trẻ có ý thức tiết kiệm, sử dụng vật liệu phù hợp và giữ gìn vệ sinh trong quá trình thực hiện.
• Có ý thức đảm bảo an toàn khi sử dụng sản phẩm.

II. CHUẨN BỊ

1. Đồ dùng của giáo viên

• Mô hình bập bênh.
• Mô hình máy bắn đá hoàn chỉnh.
• Hình ảnh một số máy cơ đơn giản: kéo, bập bênh, xe cút kít...
• Video giới thiệu máy bắn đá.
• Mô hình sân chơi có các mục tiêu để trẻ thử nghiệm sản phẩm.
• Nhạc tạo không khí cho hoạt động.

2. Đồ dùng của trẻ

Mỗi nhóm chuẩn bị:

• Que kem gỗ.
• Dây chun bản rộng, phù hợp với kích thước mô hình.
• Thìa nhựa.
• Băng dính giấy.
• Các vật liệu trang trí: giấy màu, bút màu, hình dán...
• Vật thử nghiệm mềm, nhẹ, kích thước lớn, chẳng hạn bóng xốp lớn hoặc túi vải mềm được giáo viên chuẩn bị.

3. Đảm bảo an toàn

• Giáo viên kiểm tra trước độ chắc chắn của các mô hình.
• Không sử dụng vật cứng, sắc nhọn hoặc vật có trọng lượng lớn làm vật thử nghiệm.
• Chỉ thử nghiệm trong khu vực được quy định, hướng máy vào mục tiêu đặt cố định, không hướng về phía người.
• Giáo viên trực tiếp hỗ trợ và giám sát khi trẻ thao tác.

III. TIẾN HÀNH

HOẠT ĐỘNG 1. XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ (ASK)

Bước 1 – Hỏi và xác định nhiệm vụ

1. Tạo tình huống có vấn đề

Cô xuất hiện với một bức thư:

Các bạn nhỏ ơi! Trong khu vui chơi của chúng mình có một trò chơi ném bóng vào đích. Nhưng các bạn chưa có dụng cụ hỗ trợ. Các con hãy cùng nhau trở thành những kỹ sư nhí, thiết kế một chiếc máy bắn bóng để đưa bóng đến khu vực mục tiêu nhé!

Cô trò chuyện với trẻ:

• Các con có muốn giúp các bạn nhỏ không?
• Theo con, chúng mình có thể làm dụng cụ gì để đưa bóng đến mục tiêu?
• Con đã nhìn thấy dụng cụ nào có thể đẩy hoặc nâng một vật chưa?
• Con có biết máy bắn đá không?

2. Giới thiệu nhiệm vụ thiết kế

Cô giao nhiệm vụ:

"Các kỹ sư nhí hãy cùng nhau thiết kế một chiếc máy bắn bóng từ những nguyên vật liệu cô đã chuẩn bị. Máy cần có cấu tạo chắc chắn, có thể hoạt động và đưa bóng đến khu vực mục tiêu."

Cô dẫn dắt: Để làm được chiếc máy này, trước tiên chúng mình hãy cùng khám phá xem nó hoạt động như thế nào nhé!

HOẠT ĐỘNG 2. TƯỞNG TƯỢNG VÀ KHÁM PHÁ (IMAGINE)

Bước 2 – Khám phá và đưa ra ý tưởng
1. Khám phá nguyên lý hoạt động của bập bênh

Cô cho trẻ quan sát mô hình bập bênh và mời trẻ trải nghiệm.

Cô đặt câu hỏi:

• Đây là đồ chơi gì?
• Khi một bạn ngồi xuống một đầu thì đầu bên kia như thế nào?
• Vì sao bập bênh có thể lên xuống?
• Bộ phận nào giúp bập bênh chuyển động?

Cô khái quát: Bập bênh hoạt động dựa trên nguyên lý đòn bẩy. Đòn bẩy có một điểm tựa, khi tác động lực vào một đầu thì đầu còn lại có thể chuyển động.

2. Khám phá mô hình máy bắn đá

Cô đưa mô hình máy bắn đá đã hoàn thành cho trẻ quan sát và giới thiệu các bộ phận chính.

Cô hỏi:

• Các con nhìn thấy những bộ phận nào?
• Chiếc thìa có tác dụng gì?
• Những que kem được xếp chồng lên nhau để làm gì?
• Theo con, bộ phận nào giúp chiếc thìa có thể chuyển động?
• Máy bắn đá có điểm gì giống chiếc bập bênh?

Cô cho trẻ quan sát giáo viên trình diễn mô hình trong khu vực thử nghiệm an toàn.

3. Trẻ đưa ra ý tưởng

Cô chia trẻ thành các nhóm nhỏ, khuyến khích trẻ trao đổi:

• Nhóm con sẽ làm máy bắn đá như thế nào?
• Con sẽ sử dụng những vật liệu nào?
• Làm thế nào để các bộ phận gắn với nhau chắc chắn?
• Con muốn trang trí máy của nhóm mình ra sao?

Trẻ chia sẻ ý tưởng và lựa chọn cách thực hiện.

HOẠT ĐỘNG 3. LẬP KẾ HOẠCH (PLAN)

Bước 3 – Thiết kế và lựa chọn vật liệu
Cô phát giấy và bút màu cho các nhóm để trẻ cùng nhau phác thảo ý tưởng.

1. Trẻ vẽ bản thiết kế

Cô gợi ý trẻ thể hiện các bộ phận:

• Phần đế và giá đỡ.
• Cánh tay đòn.
• Điểm tựa.
• Bộ phận đựng bóng.

2. Trẻ lựa chọn nguyên vật liệu

Cô cho trẻ quan sát các vật liệu và thảo luận:

• Con cần những vật liệu gì?
• Con chọn bao nhiêu que kem?
• Con sẽ sử dụng vật liệu nào để liên kết các bộ phận?

Trẻ thống nhất bản thiết kế, phân công nhiệm vụ trong nhóm.

3. Cô khuyến khích trẻ giải thích

• Vì sao nhóm con lựa chọn cách thiết kế này?
• Nhóm con dự đoán chiếc máy sẽ hoạt động như thế nào?

Cô tôn trọng các ý tưởng khác nhau, không áp đặt một mẫu thiết kế duy nhất.

HOẠT ĐỘNG 4. CHẾ TẠO (CREATE)

Bước 4 – Thực hiện sản phẩm
Cô mời các nhóm lấy vật liệu đã lựa chọn và bắt đầu chế tạo theo bản thiết kế.

1. Các nhóm tiến hành chế tạo

Cô giới thiệu các thao tác cơ bản để trẻ tham khảo:

• Sắp xếp các que kem để tạo phần đế và giá đỡ.
• Liên kết các bộ phận bằng dây chun hoặc băng dính.
• Lắp thìa nhựa vào vị trí cánh tay đòn.
• Kiểm tra các mối nối và độ chắc chắn của sản phẩm.

2. Trẻ hoàn thiện và trang trí sản phẩm

Trẻ lựa chọn màu sắc, họa tiết để trang trí chiếc máy theo ý thích.

3. Giáo viên quan sát và hỗ trợ

Cô quan sát quá trình làm việc của từng nhóm, đặt câu hỏi gợi mở:

• Nhóm con đang thực hiện bộ phận nào?
• Bộ phận này có nhiệm vụ gì?
• Các con đã kiểm tra xem các mối nối có chắc chắn chưa?
• Nếu bộ phận này bị lỏng thì nhóm con sẽ làm thế nào?

Cô khuyến khích trẻ tự giải quyết vấn đề, chỉ hỗ trợ khi cần thiết.

HOẠT ĐỘNG 5. THỬ NGHIỆM VÀ CẢI TIẾN (TEST – IMPROVE)

Bước 5 – Kiểm tra và hoàn thiện

1. Trẻ thử nghiệm sản phẩm

Cô tổ chức cho các nhóm đưa sản phẩm đến khu vực thử nghiệm.

Trẻ sử dụng bóng mềm theo hướng dẫn của cô, quan sát hoạt động của máy và kết quả thử nghiệm.

Cô đặt câu hỏi:

• Máy của nhóm con có hoạt động không?
• Các bộ phận có chắc chắn không?
• Bóng có đến được khu vực mục tiêu không?
• Nhóm con hài lòng với sản phẩm của mình chưa?

2. Trẻ thảo luận và cải tiến

Cô khuyến khích trẻ quan sát kết quả và tìm cách điều chỉnh cấu tạo sản phẩm.

Gợi ý:

• Kiểm tra lại độ chắc chắn của phần đế.
• Điều chỉnh vị trí liên kết của các bộ phận.
• Điều chỉnh vị trí điểm tựa để thay đổi chuyển động của cánh tay đòn.
• Thay đổi cách bố trí các bộ phận để máy hoạt động ổn định hơn.

Trẻ trao đổi, thống nhất và thực hiện điều chỉnh dưới sự giám sát của cô.

3. Thử nghiệm lần hai

Các nhóm tiếp tục thử nghiệm và so sánh kết quả trước và sau khi cải tiến.

Cô hỏi:

• Sau khi cải tiến, máy của nhóm con có gì thay đổi?
• Nhóm con đã sửa bộ phận nào?
• Vì sao nhóm con quyết định thay đổi bộ phận đó?

4. Trưng bày và giới thiệu sản phẩm

Các nhóm mang sản phẩm lên trưng bày, giới thiệu tên máy, vật liệu sử dụng, cách thiết kế và những điều đã cải tiến.

Cô khuyến khích trẻ nhận xét sản phẩm của mình và của các nhóm bạn bằng thái độ tích cực.

IV. KẾT THÚC – ĐÁNH GIÁ

1. Củng cố kiến thức

Cô cùng trẻ trò chuyện:

• Hôm nay các con đã chế tạo được sản phẩm gì?
• Máy bắn đá hoạt động dựa trên nguyên lý nào?
• Đòn bẩy có những bộ phận chính nào?
• Trong cuộc sống, con còn biết những đồ vật nào hoạt động dựa trên nguyên lý đòn bẩy?

Cô khái quát:

Máy bắn đá hoạt động dựa trên nguyên lý đòn bẩy. Nguyên lý này còn được ứng dụng trong nhiều đồ vật quen thuộc như bập bênh, kéo, kìm và một số dụng cụ nâng vật.

2. Đánh giá trẻ

• Trẻ có hiểu nhiệm vụ thiết kế không?
• Trẻ có biết đưa ra ý tưởng và lựa chọn vật liệu không?
• Trẻ có phối hợp với các bạn trong quá trình chế tạo không?
• Trẻ có biết thử nghiệm, phát hiện vấn đề và cải tiến sản phẩm không?
• Trẻ có biết trình bày ý tưởng và giới thiệu sản phẩm không?

3. Giáo dục

Cô giáo dục trẻ biết hợp tác, chia sẻ, trân trọng sản phẩm do mình và các bạn làm ra; biết sử dụng các đồ dùng đúng mục đích, đảm bảo an toàn khi tham gia hoạt động.

V. TÍCH HỢP CÁC YẾU TỐ STEAM

Yếu tố Nội dung tích hợp
S – Khoa học Khám phá nguyên lý đòn bẩy, điểm tựa, lực tác động và chuyển động.
T – Công nghệ Sử dụng các dụng cụ, vật liệu và phương tiện hỗ trợ chế tạo.
E – Kỹ thuật Thiết kế, lắp ghép, chế tạo, thử nghiệm và cải tiến máy bắn đá.
A – Nghệ thuật Trang trí sản phẩm, lựa chọn màu sắc và họa tiết.
M – Toán học Đếm số que kem, so sánh dài – ngắn, cao – thấp, xác định vị trí và khoảng cách.

VI. LƯU Ý SƯ PHẠM KHI TỔ CHỨC

Đối với trẻ 5–6 tuổi, cô nên chú trọng quá trình trẻ tư duy và giải quyết vấn đề hơn là yêu cầu tất cả các nhóm phải tạo ra sản phẩm giống nhau.

• Không nên đưa ngay quy trình chế tạo chi tiết ở đầu giờ. Hãy để trẻ quan sát, khám phá, đề xuất và vẽ bản thiết kế trước.
• Có thể cho các nhóm lựa chọn cách lắp ghép khác nhau để tạo cơ hội sáng tạo.
• Không đánh giá sản phẩm chỉ dựa vào việc máy có hoạt động hay không; cần quan tâm đến ý tưởng, sự hợp tác và khả năng cải tiến của trẻ.
• Hoạt động thử nghiệm nên sử dụng bóng mềm, nhẹ, kích thước lớn và mục tiêu cố định; tuyệt đối không tổ chức thi bắn vật vào người hoặc sử dụng vật cứng.

Điểm khác biệt quan trọng so với giáo án ban đầu: Quy trình EDP không phải là cô hướng dẫn trẻ làm theo 5 bước có sẵn, mà là trẻ được trải nghiệm đầy đủ chu trình từ nảy sinh nhu cầu, hình thành ý tưởng, lập kế hoạch, chế tạo đến thử nghiệm và cải tiến. Đây chính là trọng tâm của hoạt động giáo dục STEAM theo định hướng phát triển năng lực cho trẻ mầm non.