Phân giải mục tiêu theo độ tuổi: Làm thế nào để giữ đúng bản chất của TC 1.1?

Trong quá trình xây dựng mục tiêu giáo dục cho từng độ tuổi theo Chương trình Giáo dục mầm non thí điểm, giáo viên thường gặp một khó khăn: làm thế nào để cụ thể hóa mục tiêu thành những biểu hiện quan sát được mà không làm thay đổi nội hàm của yêu cầu hoặc chỉ số gốc?

Dưới đây là một tình huống thực tế đối với trẻ nhà trẻ 18–24 tháng.

Câu hỏi của giáo viên

TC 1.1. Vui vẻ, hào hứng tham gia vào các hoạt động thể chất.

Giáo viên phân giải thành mục tiêu đối với trẻ nhà trẻ 18–24 tháng:

“Trẻ thực hiện được các động tác giơ tay, dậm chân, vỗ tay nhịp nhàng theo nhạc tập thể quen thuộc và dắt tay cô/bạn đi dạo uốn lượn ngoài trời.”

Cách phân giải như vậy đã đúng với cấu trúc và quy tắc phân giải mục tiêu chưa?

Nhận xét chung

Câu mục tiêu trên đã lựa chọn được những vận động gần gũi với trẻ 18–24 tháng như giơ tay, dậm chân, vỗ tay theo nhạc và đi dạo ngoài trời. Đây đều là những nội dung phù hợp để tạo cơ hội cho trẻ tham gia hoạt động thể chất.

Tuy nhiên, câu phân giải chưa giữ đúng trọng tâm của TC 1.1.

TC 1.1 hướng tới cảm xúc, thái độ và mức độ sẵn sàng tham gia của trẻ, thể hiện rõ qua các từ “vui vẻ, hào hứng”. Trong khi đó, câu mục tiêu được đề xuất lại tập trung vào việc trẻ “thực hiện được các động tác”. Như vậy, mục tiêu đã chuyển từ quan sát sự hứng thú tham gia sang đánh giá kỹ năng vận động.

Đây là lỗi giáo viên dễ gặp khi phân giải mục tiêu: lấy một số hoạt động hoặc động tác cụ thể để thay thế cho bản chất của mục tiêu gốc.

Phân tích theo quy trình 5B
B1. Bản chất

Cần xác định điều cốt lõi mà TC 1.1 hướng tới là gì.

Trong trường hợp này, bản chất không phải là trẻ thực hiện chính xác bao nhiêu động tác mà là:

Trẻ có cảm xúc tích cực, sẵn sàng và hào hứng tham gia hoạt động thể chất.

Các động tác giơ tay, vỗ tay, nhún chân hoặc đi dạo chỉ là những cơ hội để trẻ bộc lộ sự vui vẻ và mức độ tham gia.

B2. Biểu hiện

Để nhận biết trẻ vui vẻ, hào hứng tham gia, giáo viên có thể quan sát những biểu hiện như:

Trẻ mỉm cười hoặc có nét mặt thích thú khi hoạt động bắt đầu.
Trẻ tiến lại gần cô và sẵn sàng tham gia.
Trẻ hưởng ứng bằng cách vỗ tay, nhún, dậm chân hoặc bắt chước động tác.
Trẻ duy trì sự tham gia trong khoảng thời gian phù hợp với khả năng.
Trẻ vui vẻ đi dạo, vận động hoặc khám phá không gian ngoài trời cùng cô.

Không nên chỉ dựa vào một biểu hiện hoặc một lần quan sát để kết luận. Giáo viên cần theo dõi trẻ trong nhiều tình huống quen thuộc khác nhau.

B3. Bậc phát triển

Ở độ tuổi 18–24 tháng, trẻ chủ yếu tham gia hoạt động thông qua tương tác trực tiếp, bắt chước và làm cùng người lớn.

Vì vậy, mức phát triển phù hợp có thể là:

Trẻ tham gia cùng cô.
Trẻ bắt chước một số động tác đơn giản.
Trẻ hưởng ứng bằng nét mặt, cử chỉ hoặc vận động.
Trẻ cần được cô khuyến khích, làm mẫu hoặc hỗ trợ.

Cụm từ “vỗ tay nhịp nhàng” cần được cân nhắc. Trẻ 18–24 tháng có thể vỗ tay, nhún hoặc dậm chân theo nhạc nhưng khả năng phối hợp nhịp điệu còn khác nhau. Không nên biến “nhịp nhàng” thành yêu cầu cứng áp dụng cho mọi trẻ.

B4. Bối cảnh

Mục tiêu có thể được thể hiện trong những bối cảnh thể chất gần gũi như:

Vận động theo nhạc cùng cô.
Chơi trò chơi vận động đơn giản.
Vận động trong chế độ sinh hoạt hằng ngày.
Đi dạo hoặc vận động ngoài trời.
Bắt chước các động tác quen thuộc cùng cô và các bạn.

Bối cảnh cần quen thuộc, an toàn, thời lượng ngắn và linh hoạt, phù hợp với khả năng chú ý của trẻ nhà trẻ.

B5. Bổ trợ

Trẻ 18–24 tháng chưa nhất thiết phải hoàn toàn chủ động hoặc thực hiện độc lập. Trong câu mục tiêu cần thể hiện mức hỗ trợ phù hợp, chẳng hạn:

Được cô làm cùng.
Được cô khuyến khích.
Được hướng dẫn bằng cử chỉ hoặc lời nói ngắn gọn.
Được hỗ trợ khi di chuyển hoặc tham gia hoạt động ngoài trời.
Những điểm cần điều chỉnh trong câu mục tiêu ban đầu

Thứ nhất, câu mục tiêu chưa thể hiện rõ biểu hiện “vui vẻ, hào hứng”. Trẻ thực hiện được động tác chưa đồng nghĩa với việc trẻ có cảm xúc tích cực và sẵn sàng tham gia.

Thứ hai, câu đang ghép nhiều hành vi khác nhau gồm giơ tay, dậm chân, vỗ tay và đi dạo uốn lượn. Việc ghép quá nhiều nội dung khiến mục tiêu dài, khó xác định trọng tâm và khó lựa chọn minh chứng quan sát.

Thứ ba, yêu cầu trẻ thực hiện “nhịp nhàng” có thể cao hơn mức cần thiết đối với một số trẻ 18–24 tháng. Ở độ tuổi này, nên ưu tiên sự hưởng ứng, bắt chước và tham gia cùng cô.

Thứ tư, cách diễn đạt “dắt tay cô/bạn đi dạo uốn lượn” chưa thật tự nhiên. Nếu muốn mô tả hoạt động ngoài trời, có thể sử dụng cách viết “đi dạo ngoài trời cùng cô” hoặc “tham gia đi theo hướng thay đổi khi được cô hỗ trợ”. Nếu đánh giá kỹ năng đi theo hướng thay đổi, cần xây dựng thành một mục tiêu vận động riêng.

Mục tiêu đề xuất sau điều chỉnh

Có thể phân giải TC 1.1 thành mục tiêu đối với trẻ 18–24 tháng như sau:

Trẻ thể hiện sự vui vẻ, sẵn sàng tham gia một số hoạt động thể chất quen thuộc cùng cô; biết hưởng ứng bằng nét mặt, cử chỉ và một số vận động đơn giản như vỗ tay, nhún hoặc dậm chân theo nhạc khi được cô làm cùng, khuyến khích và hỗ trợ.

Nếu muốn bao quát thêm hoạt động ngoài trời, có thể viết:

Trẻ thể hiện sự vui vẻ, sẵn sàng tham gia một số hoạt động thể chất quen thuộc cùng cô như vận động theo nhạc, chơi vận động và đi dạo ngoài trời; biết hưởng ứng bằng nét mặt, cử chỉ hoặc vận động đơn giản khi được cô khuyến khích, hỗ trợ.

Trong hai cách viết trên, trọng tâm “vui vẻ, sẵn sàng tham gia” được giữ nguyên. Các động tác cụ thể chỉ được sử dụng để làm rõ biểu hiện có thể quan sát, không thay thế bản chất của TC 1.1.

Cấu trúc câu mục tiêu

Câu mục tiêu sau phân giải có thể được kiểm tra theo cấu trúc:

Trẻ + hành động hoặc biểu hiện quan sát được + nội dung/đối tượng + mức phát triển + bối cảnh + mức hỗ trợ khi cần.

Áp dụng vào ví dụ:

Chủ thể: Trẻ.
Bản chất: Thể hiện sự vui vẻ, sẵn sàng tham gia.
Nội dung: Một số hoạt động thể chất quen thuộc.
Biểu hiện: Nét mặt, cử chỉ, vỗ tay, nhún hoặc dậm chân.
Bối cảnh: Vận động theo nhạc, chơi vận động, đi dạo ngoài trời cùng cô.
Mức hỗ trợ: Được cô làm cùng, khuyến khích và hỗ trợ.
Kiểm định theo nguyên tắc “5 Đúng”

Một mục tiêu sau phân giải chỉ nên được sử dụng khi đáp ứng đủ năm yêu cầu:

Đúng nguồn: Truy xuất được về TC 1.1.
Đúng bản chất: Giữ trọng tâm vui vẻ, hào hứng tham gia.
Đúng phát triển: Phù hợp với đặc điểm của trẻ 18–24 tháng.
Đúng trẻ: Mô tả những biểu hiện có thể quan sát ở trẻ.
Đúng đích: Các biểu hiện cụ thể vẫn hội tụ trở lại TC 1.1.
Điều giáo viên cần ghi nhớ

Phân giải mục tiêu không phải là chọn một hoạt động rồi gắn mục tiêu vào hoạt động đó. Giáo viên cần đi theo trình tự:

Mục tiêu hoặc chỉ số gốc → bản chất → biểu hiện → mức phát triển → bối cảnh → mức hỗ trợ → cơ hội trải nghiệm → minh chứng quan sát.

TC 1.1 vẫn phải được giữ nguyên trong hệ thống dữ liệu nguồn. Phần viết cho trẻ 18–24 tháng là mục tiêu được phân giải, cụ thể hóa theo độ tuổi, không phải YCCĐ hoặc tiêu chí mới thay thế nội dung của Chương trình.

Điều quan trọng nhất là:

Giữ nguyên đích – phân giải mức phát triển – thiết kế cơ hội – quan sát biểu hiện – điều chỉnh hỗ trợ.

Khi giữ được nguyên tắc này, giáo viên vừa bảo đảm tính thống nhất với Chương trình, vừa có được mục tiêu rõ ràng, phù hợp với độ tuổi và có thể sử dụng trong thực tế tổ chức hoạt động.

Tác giả: Nguyễn Thu Hiền
Chuyên gia giáo dục mầm non, STEAM, SEL, AI và chuyển đổi số