Đề tài: SỰ KỲ DIỆU CỦA KHÔNG KHÍ

GIÁO ÁN DỰ THI GIÁO VIÊN GIỎI

Lĩnh vực: Phát triển nhận thức – Khám phá khoa học
Đề tài: SỰ KỲ DIỆU CỦA KHÔNG KHÍ
Hướng tiếp cận: STEAM – Quy trình 5E
Độ tuổi: Mẫu giáo 4–5 tuổi
Số lượng: 20 trẻ
Thời gian: 25–30 phút
Giáo viên thực hiện: ……………………………

I. MỤC ĐÍCH – YÊU CẦU

1. Kiến thức

S – Science (Khoa học)
Trẻ bước đầu nhận biết: Không khí có ở xung quanh chúng ta và có trong những khoảng tưởng như “trống rỗng”. Không khí không màu, khó nhìn thấy trực tiếp, không có hình dạng cố định. Không khí chiếm chỗ. Khi không khí chuyển động tạo thành gió; luồng không khí có thể tác động làm một số vật nhẹ chuyển động. Con người, động vật và thực vật cần không khí để sống. Biết một số việc làm góp phần giữ cho không khí sạch.
T – Technology (Công nghệ): Trẻ biết sử dụng một số dụng cụ đơn giản để khám phá không khí: túi zip/túi trong, ống hút, bóng bay, quạt giấy, cốc, chậu nước… Quan sát hình ảnh/video ngắn để mở rộng hiểu biết.
E – Engineering (Kỹ thuật): Trẻ biết lựa chọn và phối hợp một số vật liệu để tạo ra sản phẩm sử dụng sức của không khí. Biết thử nghiệm, quan sát kết quả và đề xuất cách làm sản phẩm hoạt động tốt hơn.

• A – Art (Nghệ thuật): Trẻ thể hiện ý tưởng qua cách trang trí sản phẩm.
• Cảm nhận sự chuyển động của gió thông qua trò chơi, âm nhạc.
• M – Mathematics (Toán học):
• Trẻ đếm số vật liệu cần sử dụng.
• So sánh: nhiều – ít, mạnh – nhẹ, nhanh – chậm, xa – gần.
• Bước đầu quan sát và so sánh kết quả giữa các lần thử nghiệm.

2. Kỹ năng

• Quan sát, dự đoán, đặt câu hỏi và thử nghiệm để kiểm chứng dự đoán.
• Thực hiện được một số thao tác đơn giản: mở – đóng túi, bóp túi, thổi, thả, quan sát.
• Diễn đạt điều trẻ quan sát được bằng câu tương đối rõ ràng.
• Hợp tác, trao đổi và phân công nhiệm vụ đơn giản trong nhóm.
• Biết thay đổi cách thực hiện khi kết quả chưa như mong muốn.

3. Thái độ

• Hứng thú, mạnh dạn tham gia hoạt động khám phá.Tôn trọng ý kiến và phối hợp với bạn.
• Có ý thức giữ gìn môi trường, góp phần bảo vệ bầu không khí trong lành.
• Thực hiện đúng quy định an toàn khi tham gia thử nghiệm.

II. CHUẨN BỊ

1. Môi trường

Bố trí lớp thành “Phòng thí nghiệm Không khí kỳ diệu”, có 3 trạm trải nghiệm.
Trạm 1 – “Bắt không khí”

• Túi zip/túi nilon trong.
• Cốc nhựa trong.
• Chậu nước.
• Khăn lau.

Trạm 2 – “Không khí có sức mạnh không?”

• Ống hút cá nhân.
• Hạt xốp/quả bóng bàn.
• Đường đua nhỏ.
• Quạt giấy.

Trạm 3 – “Kỹ sư nhí”

• Bóng bay đã được cô chuẩn bị.
• Ống hút.
• Dây, băng dính.
• Một số vật liệu nhẹ để tạo sản phẩm chuyển động bằng luồng khí.
• Sticker, giấy màu trang trí.

2. Đồ dùng của cô

• Một chiếc hộp bí mật.
• Bóng bay.
• Quạt giấy.
• Video/hình ảnh ngắn về cây xanh, khói bụi, phương tiện giao thông, nhà máy…
• Nhạc “Điều kỳ diệu quanh ta”.
• Thẻ biểu tượng: Dự đoán – Thử nghiệm – Kết quả.

3. Lưu ý an toàn

• Mỗi trẻ sử dụng ống hút riêng.
• Không hút ngược vật liệu qua ống.
• Trẻ không tự thao tác với lửa.
• Các hoạt động có bóng bay được giáo viên kiểm soát, thu dọn ngay bóng bị vỡ.
• Khuyến khích trẻ quan sát, thử nghiệm thay cho việc cô giải thích trước kết quả.

III. TIẾN HÀNH THEO QUY TRÌNH 5E

1. E1 – ENGAGE: GẮN KẾT
Thời gian: 3–4 phút
Cô tạo tình huống bằng một “chiếc hộp bí mật”.
Cô hỏi:

– Cô có một món quà rất đặc biệt. Nó ở ngay trong chiếc hộp này nhưng cô không nhìn thấy. Các con đoán đó là gì?

Cô mở hộp cho trẻ quan sát.

• Các con có nhìn thấy gì trong hộp không?
• Có phải chiếc hộp hoàn toàn không có gì không?

Cô lấy một chiếc túi trong, mở miệng túi, đưa qua lại trong không gian rồi nhanh chóng xoắn miệng túi.

• Ô! Chiếc túi của cô thay đổi thế nào rồi?
• Cô đã bỏ gì vào đây?

Cho trẻ sờ, bóp nhẹ túi.
Câu hỏi định hướng

• Không khí ở đâu?
• Chúng mình có nhìn thấy không khí không?
• Nếu không nhìn thấy, làm thế nào chứng minh được không khí thật sự tồn tại?
• Không khí có thể làm một vật chuyển động không?

Nhiệm vụ STEAM:
“Hôm nay chúng mình sẽ trở thành những nhà khoa học nhí, tìm bằng chứng để trả lời câu hỏi: Không khí có thật không và không khí có thể làm được những điều kỳ diệu gì?”
Trẻ đeo thẻ “Nhà khoa học nhí” và đến các trạm khám phá.

2. E2 – EXPLORE: KHÁM PHÁ
Thời gian: 8–10 phút
Chia trẻ thành các nhóm nhỏ luân phiên trải nghiệm.
Thí nghiệm 1: BẮT KHÔNG KHÍ
Mỗi trẻ nhận một túi trong.
Cô không làm mẫu ngay mà hỏi:

– Làm cách nào để đưa không khí vào chiếc túi này?

Trẻ tự đề xuất và thử cách làm.
Sau khi bắt được không khí, trẻ quan sát, sờ và bóp túi.
Câu hỏi

• Trong túi có gì?
• Con có nhìn thấy màu của không khí không?
• Khi con bóp túi, con cảm thấy thế nào?
• Túi của các bạn có giống hệt hình dạng nhau không?

Trẻ rút ra: Không khí ở xung quanh chúng ta; không khí khó nhìn thấy, không màu và không có hình dạng cố định.

Thí nghiệm 2: CHIẾC CỐC “TRỐNG” CÓ THẬT SỰ TRỐNG?
Cô cho trẻ quan sát một chiếc cốc nhựa trong.

– Trong cốc có gì?

Nhiều trẻ có thể trả lời: “Không có gì.”
Cô đặt câu hỏi:

– Nếu thật sự không có gì, khi cô úp thẳng chiếc cốc xuống nước thì nước có vào đầy cốc không?

Trẻ dự đoán.
Trẻ cùng cô úp cốc thẳng xuống chậu nước và quan sát.
Sau đó nghiêng nhẹ cốc để trẻ quan sát bong bóng khí thoát ra.
Câu hỏi

• Con nhìn thấy gì khi cô nghiêng cốc?
• Những bong bóng ấy từ đâu ra?
• Vì sao lúc đầu nước chưa vào đầy chiếc cốc?

Kết luận của trẻ: Trong chiếc cốc tưởng như trống vẫn có không khí. Không khí chiếm chỗ.

Thí nghiệm 3: ĐƯỜNG ĐUA CỦA GIÓ
Trên bàn có hạt xốp hoặc bóng bàn.
Cô hỏi:

– Không được dùng tay chạm vào, làm thế nào đưa quả bóng từ vạch xuất phát đến đích?

Trẻ đưa ra giải pháp: thổi, dùng quạt…
Cho trẻ thử nghiệm.
Thử thách

• Thổi nhẹ thì vật chuyển động thế nào?
• Thổi mạnh thì sao?
• Làm cách nào để vật đi xa hơn?
• Quạt nhanh và quạt chậm có gì khác nhau?

Trẻ thử nhiều lần và so sánh.
Trẻ phát hiện: Không khí chuyển động tạo ra gió; luồng không khí có thể đẩy một số vật nhẹ chuyển động.

3. E3 – EXPLAIN: GIẢI THÍCH – CHIA SẺ
Thời gian: 4–5 phút
Các nhóm tập trung thành vòng tròn.
Mỗi nhóm chọn một “nhà khoa học” chia sẻ điều nhóm phát hiện.
Cô sử dụng các câu hỏi:

• Nhóm con đã làm thí nghiệm gì?
• Trước khi thử, nhóm con dự đoán thế nào?
• Sau khi thử, điều gì đã xảy ra?
• Điều gì chứng minh không khí có ở quanh chúng ta?
• Điều gì chứng minh không khí chiếm chỗ?
• Làm thế nào con biết không khí có thể làm vật chuyển động?

Cô chuẩn hóa kiến thức bằng ngôn ngữ ngắn gọn:
Không khí có ở khắp nơi xung quanh chúng ta. Chúng ta thường không nhìn thấy không khí. Không khí không có hình dạng cố định và chiếm chỗ. Khi không khí chuyển động tạo thành gió. Gió có thể làm những vật nhẹ chuyển động.
Cô và trẻ đọc vui:
Ve vẻ vè ve
Nghe vè không khí
Có quanh chúng mình
Mắt thường khó thấy
Túi căng bắt được
Trong cốc cũng có
Chuyển động thành gió
Thật là diệu kỳ!

4. E4 – ELABORATE: MỞ RỘNG – ỨNG DỤNG STEAM
Thời gian: 7–8 phút
Thử thách: “KỸ SƯ ĐIỀU KHIỂN GIÓ”
Cô đưa ra tình huống:
“Các nhà khoa học đã chứng minh không khí có thể làm vật chuyển động. Bây giờ các con hãy trở thành kỹ sư nhí, sử dụng sức của không khí để làm một vật di chuyển nhé!”
Các nhóm nhận vật liệu.
Trẻ quan sát, lựa chọn cách sử dụng bóng bay/luồng khí để tạo chuyển động cho vật nhẹ hoặc mô hình đơn giản cô đã chuẩn bị phù hợp với độ tuổi.
Quy trình kỹ thuật đơn giản
1. Hỏi: Làm thế nào dùng không khí làm vật chuyển động?
2. Tưởng tượng: Con muốn không khí đi về hướng nào?
3. Lựa chọn: Con cần những vật liệu nào?
4. Thử: Cho mô hình hoạt động.
5. Cải tiến: Nếu chưa chuyển động hoặc chuyển động ít, con sẽ thay đổi điều gì?
Cô không sửa sản phẩm thay trẻ mà gợi mở:

• Con muốn thử thêm không khí không?
• Nếu đổi hướng luồng khí thì chuyện gì xảy ra?
• Làm thế nào để sản phẩm đi xa hơn?
• Nhóm nào có cách khác?

Tích hợp STEAM
S – Khoa học: Luồng không khí có thể tạo lực làm vật chuyển động.
T – Công nghệ: Trẻ sử dụng bóng, ống hút, băng dính và các dụng cụ đơn giản.
E – Kỹ thuật: Lắp ghép, thử nghiệm, điều chỉnh sản phẩm.
A – Nghệ thuật: Trang trí và đặt tên sản phẩm.
M – Toán: Đếm vật liệu, so sánh sản phẩm đi xa – gần, nhanh – chậm.
Mở rộng với cuộc sống
Cô cho trẻ quan sát nhanh một số hình ảnh:

• Bóng bay.
• Phao bơi.
• Lốp xe.
• Cánh buồm.
• Chong chóng.
• Diều.

Cô hỏi:

• Không khí giúp ích gì trong những đồ vật này?
• Ngoài ra con còn gặp không khí/gió được sử dụng ở đâu?

Không khí cần cho sự sống
Cô mời trẻ đặt nhẹ tay trước mũi và cảm nhận hơi thở bình thường.

– Khi thở, cơ thể chúng mình cần gì?

Cô chốt:
Con người, động vật và cây xanh đều cần không khí. Vì vậy, chúng mình cần giữ cho bầu không khí sạch.
Cho trẻ quan sát hai nhóm hình: không khí trong lành – không khí ô nhiễm.
Trẻ đề xuất:

• Trồng và chăm sóc cây.
• Không vứt rác bừa bãi.
• Không đốt rác.
• Giữ môi trường sạch.
• Nhắc người lớn cùng bảo vệ cây xanh và môi trường.

5. E5 – EVALUATE: ĐÁNH GIÁ
Thời gian: 3 phút
Trò chơi: “NHÀ KHOA HỌC THÔNG THÁI”
Cô đưa ra các câu hỏi/tình huống nhanh:
1. Không khí có ở đâu?
Trẻ: “Ở xung quanh chúng ta.”
2. Làm thế nào chứng minh chiếc cốc tưởng như trống vẫn có không khí?
Trẻ nói lại thí nghiệm cốc nước/bong bóng khí.
3. Khi không khí chuyển động tạo thành gì?
Trẻ: “Gió.”
4. Không khí có thể làm vật chuyển động không?
Trẻ nêu bằng chứng từ đường đua hoặc sản phẩm STEAM.
5. Chúng mình làm gì để giữ không khí sạch?
Trẻ nêu ý tưởng.
Đánh giá qua sản phẩm và quá trình
Cô quan sát trẻ theo các tiêu chí:

• Trẻ mạnh dạn đưa ra dự đoán.
• Trẻ thực hiện được thao tác khám phá.
• Trẻ nói được ít nhất một đặc điểm của không khí.
• Trẻ tìm được bằng chứng cho thấy không khí tồn tại.
• Trẻ biết luồng không khí có thể làm vật nhẹ chuyển động.
• Trẻ hợp tác với bạn.
• Trẻ biết đề xuất cách cải tiến khi sản phẩm chưa hoạt động như mong muốn.

Cô hỏi:

• Hôm nay điều gì làm con bất ngờ nhất?
• Nếu được khám phá tiếp về không khí, con muốn thử điều gì?

Cô ghi nhận những câu hỏi của trẻ vào bảng “Điều chúng mình muốn khám phá tiếp”.

IV. KẾT THÚC

Cô nhận xét:
“Hôm nay các con không chỉ nghe cô nói về không khí mà đã tự tìm bằng chứng bằng đôi mắt, đôi tay và những ý tưởng của mình. Các con đã làm việc giống những nhà khoa học và kỹ sư thực sự.”
Cả lớp vận động theo nhạc “Điều kỳ diệu quanh ta” và chuyển sang hoạt động tiếp theo.

V. ĐIỂM NHẤN CHUYÊN MÔN CỦA TIẾT DẠY

Tiết học không đặt trọng tâm vào việc trẻ ghi nhớ thật nhiều tính chất của không khí mà hướng đến quá trình khám phá khoa học:
Trẻ dự đoán → trẻ thử nghiệm → trẻ quan sát → trẻ trao đổi → trẻ rút ra kết luận → trẻ ứng dụng.
Giáo viên đóng vai trò tạo tình huống, đặt câu hỏi, cung cấp vật liệu và hỗ trợ, hạn chế nói kết quả trước cho trẻ.
Sản phẩm STEAM không phải mục đích duy nhất; quan trọng hơn là trẻ biết:
“Con nghĩ…” → “Con thử…” → “Con thấy…” → “Con muốn thay đổi…”
Đây chính là biểu hiện ban đầu của tư duy khoa học và tư duy thiết kế ở trẻ mầm non.